Ratgeber
1-Amaç ve Hedefler
1.1 Amaç
1.2 Öğrenim Hedefleri
1.3 Hedef Davranışlar
2-Evlenme
2.1 Akraba Evlilikleri
3-Aile Planlaması
3.1 Aile Planlaması Yöntemleri
A- Etkinliği Yüksek Modern Yöntemler
A.1 Prezervatif (Kondom)
A.2 Vajinal Bariyerler (Diyafram, Servikal Başlık
A.3 Rahim İçi Araçlar (Spiraller)
A.4 Hormonal Yöntemler (Doğum Kontrol Hapları, İğneler)
A.5 Vazektomi (Erkekte Sperm Kanallarının Bağlanması)
A.6 Tüp Ligasyonu ( Kadında Rahim Kanallarının Bağlanması)
4-Değerlendirme Soruları
5-Kaynakça
1-Amaç ve Hedefler
1.1. Amaç
Eğitimcilere ve 18 yaş üzeri yetişkinlere, evlilik ve aile planlaması konusunda bilgi kazandırmak, bilinçli aile planlaması teknikleri kullanımı davranışı geliştirmelerine katkıda bulunmaktır.
1.2. Öğrenim Hedefleri
a-Evlilik ve aile planlaması konusunda bilgilenme,
b-Akraba evliliklerinin sakıncalarını benimseme,
c-Aile planlaması tekniklerinin olumlu ve olumsuz yönlerini yorumlayabilme,
1.3. Hedef Davranışlar
1-Birinci ve ikinci derece akraba evliliği tanımını hatırlayabilme,
2-Akraba evliliklerinin sakıncalarını kavrayabilme,
3. Sık ve çok doğum yapmanın ana sağlığına olumsuz etkilerini açıklayabilme,
4. Aile planlamasının ana sağlığına olumlu etkilerini açıklayabilme,
5. Aile planlamasının toplum sağlığına etkilerini yorumlayabilme.
6-Etkinliği yüksek sağlıklı modern aile planlaması tekniklerini hatırlayabilme,
7- Prezervatifin kullanım şeklini kavrayabilme,
8-Prezervatif kullanımında dikkat edilmesi gereken noktaları benimseme,
9- Vajinal Bariyerlerin kullanım şeklini kavrayabilme,
10-Vajinal Bariyerlerin kullanımında dikkat edilmesi gereken noktaları benimseme,
11- Rahim İçi Araçların kullanım şeklini kavrayabilme,
12-Rahim İçi Araçların kullanımında dikkat edilmesi gereken noktaları benimseme,
13- Hormonal yöntemlerin kullanım şeklini kavrayabilme,
14-Hormonal yöntemlerin kullanımında dikkat edilmesi gereken noktaları benimseme,
15-Vazektominin kimlerde uygulanabileceğini yorumlayabilme,
16-Tüp Ligasyonun kimlerde uygulanabileceğini yorumlayabilme,
17-Etkinliği düşük yöntemleri kavrayabilme,
18-Tekniklerle ilgili ortaya çıkabilecek sorunlarda başvurulması gereken kurumları değerlendirebilme,
19-Etkinliği yüksek aile planlaması tekniklerini benimseme,
20-Aile planlaması olarak kendi kullanılabileceği tekniği saptayabilme,
21-Aile planlaması hizmetleriyle ilgili başvurulacak kurumları önerebilme,
2-EVLENME
Evlenme, geleneksel veya kanun yolu ile evlendirmeye yetkili olan kişi önünde yapılan nikah törenidir. Birbirinden farklı iki insanın paylaşmaya başladığı yeni bir hayat döneminde, köklü değişimler yaşanabilir.
Evlilik yaşamında değişen bir başka olay da, düzenli bir cinsel yaşamın başlamasıdır. Özellikle toplumumuzda insanların büyük bir çoğunluğu ilk cinsel deneyimlerini eşleri ile yaşamaktadırlar.Yapılan bir araştırmada erkeklerin % 40 ının ilk deneyimlerini kendi eşleri ile gerçekleştirdiği saptanmıştır. Bu oran kadınlarda daha da yüksektir. Dolayısıyla tecrübesiz iki insanin bir araya gelmesi nedeniyle bazı cinsel sorunlar ortaya çıkmaktadır.
Evliliğe karar veren kişilerin sosyal, eğitim, ekonomik, kültürel yapı ve kişilik özellikleri benzer olmalıdır. .Evliliğe hazır oluşla; yaş, fiziksel , sosyal, duygusal ve ekonomik olgunluk arasında oldukça yüksek oranda bir ilişki bulunmaktadır. Ayrıca askerlik durumu da evliliği etkiler.
Bir başka sorun da yakın akrabalar arasında yapılan evliliklerdir. Bu tür evliliklerde doğacak bebeğin sağlığı olumsuz etkilenebilir.
2.1.AKRABA EVLİLİKLERİ
Aynı soydan gelen kişilerin yaptığı evliliğe ‘Akraba Evliliği’ denir. Akrabalık; anne veya baba soyundan gelebilir. Her ikisi de aynı derecede önemlidir. Anne veya babalarından biri kardeş olan bir çiftin yaptığı evliliklere ‘ Birinci Derece Akraba Evliliği’ (Kuzen Evlilikleri) denir. Büyükanne veya büyükbabalarından biri kardeş olan çiftlerin yaptığı evliliklere ise ‘İkinci Derece Akraba Evliliği’ (Torun Evlilikleri) denir.
Ülkemizde her beş evlilikten birini oluşturan akraba evliliklerinde engelli çocuk doğma riski bulunmaktadır. Bu nedenle ülkemizde evliliklerin % 20 sini oluşturan akraba evliliklerinde engelli çocuk doğma riski iki katına çıkmaktadır.
Akraba evliliği yapmayı planlayan çiftlere evlenmeden önce genetik danışmanlık almaları önerilmelidir. Yapılan araştırmalarda toplumda % 2-4 olan özürlü çocuk oranının, akraba evliliği yapanlarda % 4-8 lere çıktığı saptanmıştır. Akraba evliliği yapacak çiftlere evlilik öncesi veya gebelik öncesinde genetik danışma almaları sağlanmalıdır. Genetik danışmanlıkta, danışan kişilere öncelikli olarak ayrıntılı olarak bir soy ağacı çıkarılır, soy ağacında ailede herhangi bir engel, zeka kusuru, düşükler ve/veya ölü doğumlar varsa belirlenir. Bu tür hastalıklar daha önce ailede rastlanmışsa risk daha da artar.
Yapılan çalışmalara göre; akraba evlilikleri Batı Anadolu’da % 20 dolayındayken, Doğu Anadolu’da bu oran % 40′lara ulaşmaktadır. Bu evliliklerin % 70′i teyze, amca, hala ve dayı gibi birinci derecede kan bağı olanlar arasında gerçekleşmektedir. Bu nedenle engelli bebek doğumları ülkemizde sık görülmektedir.
Unutulmamalıdırki; sağlıklı ailelerde, sağlıklı doğan ve büyüyen çocuklar, sağlıklı yetişkinler olarak toplumda yer alırlar.
3-AİLE PLANLAMASI
Aile planlaması, ailelerin istedikleri zaman ve istedikleri sayıda çocuk sahibi olmalarıdır. Amaç, anne ve doğacak çocukların sağlıklı olması ve çocuk sahibi olmak istendiğinde gebeliğin oluşmasıdır. Çünkü iki yıldan az aralıklarla yapılan doğumlarda annenin vücut sağlığı bozulmakta ve sık aralıklarla doğan çocukların bakımı güçleşmekte, bebek ölümleri artmaktadır.
Aile planlaması yöntemlerini kullanmadan önce çiftler mutlaka sağlık kurumlarından, özellikle Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezlerinde bu konuda eğitilmiş ve görevlendirilmiş sağlık personelinden, kendilerine en uygun yöntemi belirlemede yardım almalıdırlar. Burada amaç kişilerin en uygun yöntemi bilinçli olarak seçmeleri, doğru ve sürekli kullanmalarıdır.
Aile planlaması ergenler açısından önemlidir, çünkü gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, ergen gebelikleri giderek artmaktadır. Bu gebeliklerin % 75 i istenmeyen gebeliklerdir. Yapılan bir çalışmada, ergenlerin % 50 sinin ilk cinsel ilişkide herhangi bir korunma yöntemi kullanmadıkları, başka bir çalışmada ise, genç kızların en sık % 44 oranında doğum kontrol hapı kullandıkları saptanmıştır.
Aile planlaması konusunda farklı yöntemler vardır. Çiftler isteklerine, ve sağlık durumlarına göre kendilerine en uygun yöntemi seçmek konusunda değişik seçeneklere sahiptirler.
3.1. AİLE PLANLAMASI YÖNTEMLERİ:
A. Etkinliği yüksek sağlıklı modern yöntemler
A-1 - Prezervatif (Kondom)
Koruma Oranı: % 86 – 97 dir. Cinsel ilişki sırasında penise takılan ince bir kılıftır. Lateks ya da sentetik poliüretandan imal edilmişlerdir. Benzer şekilde kadınların vajenine yerleştirilen kondomlar da vardır.
Prezervatif, erkek tohum hücrelerinin (spermlerin) kadın döl yoluna (vajina) dökülmesini, dolayısı ile sperm ve yumurtanın (oosit) karşılaşmasını engelleyerek gebeliği önler. Bir başka faydası da özellikle birden fazla partneri olanlarda AİDS, Herpes, Trikomonas, Sifiliz, Bel soğukluğu gibi cinsel yolla bulaşan hastalıkların bulaşmasını engeller.
a-Prezervatif’i ;
• Aile planlamasına aktif olarak katılmak isteyen erkekler,
• Rahim içi araç, tüp bağlanması gibi uzun süreli bir yöntem için uygun zamanı beklerken, geçici bir yöntem kullanmak isteyen çiftler,
• Hemen bir yönteme ihtiyacı olanlar,
• Diğer yöntemleri sağlık nedenleri ile kullanamayanlar,
• Emziren fakat korunmaya ihtiyacı olan kadınlar,
• Seyrek cinsel ilişkide bulunanlar,
• HIV/AIDS ve cinsel yolla bulaşan diğer hastalıkların riski altında olanlar kullanabilir.
b-Olumlu yönleri;
•Yan etkisi ve sağlık riski yoktur.
•Hemen etkilidir.
•Pahalı değildir ve tıbbi bir denetim gerektirmez.
•İyi bir ara yöntemdir.
•Rahim ağzı kanserini önlemede yardımcı olabilir.
•Cinsel yolla bulaşan hastalıkların bulaşmasını önler.
c-Prezervatif kullanımında;
•Gebe kalması sağlık açısından sakıncalı olanlar kullanmamalıdır,
•Mutlaka doğru ve sürekli kullanılmalıdır,
•Cinsel ilişkiyi kesintiye uğratabilir,
•Her cinsel ilişkide yeni bir kondom kullanılmalıdır,
•Her zaman yeterli sayıda hazır bulundurulmalıdır,
•Lastik ve kauçuk allerjisi olanlar kullanmamalıdır.
d-Kullanımda dikkat edilmesi gereken noktalar;
•Sertleşmiş penise hemen vaginal temas öncesi takılmalıdır.
•Spermlerin vajene dökülmesini önlemek için ilişki sonrası sertleşme sona ermeden dikkatle çıkarılmalıdır.
•Bir kere kullanıldıktan sonra atılmalıdır.
•Son kullanma tarihine dikkat etmek gereklidir.
•Vazelin veya bebe yağı gibi kayganlaştırıcı maddeler kullanılmamalıdır.
•Yırtılırsa hemen bir sperm öldürücü krem kullanılmalı veya cinsel ilişki sonrası kullanılabilen bir yöntem için hemen bir kliniğe başvurmalıdır
A-2.Vajinal Bariyerler (Diyafram, Servikal Başlık):
Koruma Oranı % 60 -– 81 dir. Kauçuktan yapılmış, kubbe şeklinde, kenarları hafifçe sertleştirilmiş bir araçtır. Sperm öldürücü kremlerle birlikte kullanılmalıdır ve her cinsel ilişkiden önce vajene yerleştirilmelidir.
Diyafram ve servikal başlık rahim ağzına takılarak spermlerin içeriye geçmesini engeller. Dışına sürülen sperm öldürücü kremlerde, fiziksel olarak içeri geçişi engellenemeyen spermlerin
öldürülmesini sağlar.
a-Vajinal Bariyerleri;
• Rahim içi araç, tüp bağlanması gibi uzun süreli bir yöntem için uygun zamanı beklerken, geçici bir yöntem kullanmak isteyen çiftler,
• Hemen bir yönteme ihtiyacı olanlar,
• Diğer yöntemleri sağlık nedenleri ile kullanamayanlar,
• Emziren fakat korunmaya ihtiyacı olan kadınlar,
• Seyrek cinsel ilişkide bulunanlar kullanabilir.
b-Olumlu yönleri;
•Yan etkisi ve sağlık riski yoktur,
•Hemen etkilidir,
•Pahalı değildir ve tıbbi bir denetim gerektirmez,
•İyi bir ara yöntemdir,
•Rahim ağzı kanserini önlemede yardımcı olabilir,
c-Vajinal Bariyer kullanımında;
•Gebe kalması sağlık açısından sakıncalı olanlar kullanmamalıdır,
•Önce tam bir pelvik muayene yapılmalıdır,
•İlk uygulama klinikte, sağlık personeli tarafından yapılmalı ve uygulama iyice öğretilmelidir,
•İlişkiden sonra en az altı saat çıkarılmamalıdır,
•Mutlaka doğru ve sürekli kullanılmalıdır,
•Cinsel ilişkiyi kesintiye uğratabilir,
•Bazı çiftlerde cinsel hazzı azaltabilir,
•Lastik ve kauçuk allerjisi olanlar kullanmamalıdır,
•Bazı kadınlarda idrar yolları infeksiyonlarına neden olabilir,
•Vajende ağrıya ve uzun süre bırakılırsa yaraya neden olabilir,
d-Ayrıca;
•Rahim ya da idrar kesesi sarkması olan kadınlar,
•Rahimde yapısal bozukluğu olan kadınlar,
•Kauçuk yada sperm öldürücü kreme allerjisi olanlar,
•Tekrarlayan idrar yolu infeksiyonu olanlar,
•Genital organlarına dokunamayan kadınlar ilk tercih olarak, vajinal bariyerleri kullanmamalıdır.
e-Kullanımda dikkat edilmesi gereken noktalar;
• Adet dışında her zaman kullanılabilir,
• Her cinsel ilişkide kullanılmalıdır
• Altı saat geçmeden, birkaç saat sonra yeni bir cinsel ilişkide bulunulacaksa sperm öldürücü krem yenilenmelidir.
• Uygulamadan önce eller yıkanmalı ve idrar yapılarak mesane boşaltılmalıdır,
• Diyaframın delik olup olmadığı dikkatle kontrol edilmelidir,
• Diyafram çıkarılmadan yüzme dahil her türlü faaliyet yapılabilir,
• En fazla 24 saat vajende kalabilir,
• İlişkiden sonra en az altı saat çıkarılmamalı ve vajen yıkanmamalıdır,
• Çıkarıldıktan sonra diyafram iyice sabunlanıp, durulanıp kutusunda saklanmalıdır.
A-3 .Rahim içi araçlar (Spiraller)
Koruma Oranı % 99.2 — 99.4 dür. Çeşitli tipleri vardır. En yaygın olanları bakırlı ve progesteron hormonu içerenlerdir. Ülkemizde bakırlı olanlar çok kolay temin edilebilmektedir.
• Rahim içine uygulanarak yumurtanın rahim içine geçmesini önlerler.
• Spermlerin yumurtanın yanına gitmesini engellerler.
• Döllenme olsa bile rahim içinin özelliklerini bozarak döllenmiş yumurtanın yerleşmesini engellerler.
• Progesteron içerenler, ek olarak rahim ağzı kanalının salgıladığı, tıkaç görevi gören sıvının koyulaşması ve kalınlaşmasını sağlayarak spermlerin rahim içine geçmesini engellerler.
• Tipine göre 5 ile 10 yıl rahim içinde kalabilirler.
• Çıkarıldığında doğurganlık geri döner.
• Uygulama gebelik olmadığından emin olunan her dönemde yapılabilir. Kanama sırasında ya da bitimine yakın uygulanırsa hem gebelik olasılığı azaltılmış, hem de rahim içi araca bağlı kanama ve ağrı az olur.
Doğum sonrasında;
• ilk 10 dakika içinde
• ilk hafta içinde
• Veya doğumdan altı, sezaryenden sekiz hafta sonra rahatça uygulanabilir
Düşük sonrası;
• Eğer iltihabi bir durum yoksa hemen uygulanır.
a-Rahim İçi Araçları;
• Yaş ve doğum sayısı sınırı yoktur.
• Genital yol, yani cinsel organ enfeksiyonu veya, bel soğukluğu, sifiliz ve bunlar gibi cinsel yolla bulaşan hastalık riski düşük olan kadınlar.
• Günlük, aylık, üç aylık kullanımı gerektirmeyen bir yöntem kullanmak isteyen kadınlar.
• Uzun süreli ve etkili bir aile planlaması yöntemi kullanmak isteyenler.
• Emziren kadınlar.
• Daha önce rahim içi araç kullanmış ve başarılı olmuş kadınlar.
• Bir yada daha fazla çocuğu olanlar.
• Hormonal yöntem istemeyen veya 35 yaşın üzerinde olan ve sigara içen kadınlar kullanabilir.
b-Ancak;
• Gebe ya da gebelik şüphesi olanlar
• Halen ya da yakın geçmişte iç cinsel organlarında iltihap geçirenler
• Halen cinsel yolla bulaşan enfeksiyonu olanlar
• Nedeni belirlenmemiş düzensiz veya anormal kanaması olanlar
• Vajende iltihabı olanlar
• İleri derecede kansızlık hastalığı olanlar için uygun değildir ve bu bulguları düzelinceye kadar kesinlikle rahim içi araç kullanmamalıdırlar.
c-Ayrıca aşağıdaki sorunları yaşayanlar, başka seçenekleri yoksa rahim içi araç kullanmalıdırlar.
• Ağrılı adet görenler
• Dış gebelik geçirmişler
• Rahimde uru olanlar veya rahim içinde perde gibi yapısal bozukluğu olanlar
• Rahim ağzı ileri derecede dar olanlar
• Kalp romatizması olanlar
• Lösemi ,şeker hastalığı , AİDS veya savunma sisteminde başka bozuklukları olanlar
• Steroid tedavisi alanlar
d-Rahim içi araçların istenmeyen etkileri;
• Adet görememe (gebelik olabilir)
• Kasıklarda kramp tarzı ağrı (kayma, iltihap, yırtılma)
• Dış gebelik
• Düzensiz veya aşırı kanama
• İplerin kaybolması
• Karın içi cinsel organ iltihabı
• Rahim yırtılması
• Takarken ya da çıkarırken, ağrı, çarpıntı, bayılma
• Akıntı olabilir.
A-4. Hormonal Yöntemler (Doğum kontrol hapları, iğneler)
Hormonal yöntem kullanmadan önce mutlaka bir muayeneden geçip yöntemin uygunluğu hekim tarafından kararlaştırılmalıdır.
a-Doğum kontrol hapları
Koruma oranı % 92 — 99.9 dur.
• Yumurtlamayı durdurur
• Rahim ağzı tıkacını kalınlaştırarak spermin rahim içine girmesini engeller,
• Rahim içi zarını inceltir.
Haplar ağızdan alınır, 21 ve 25 gün kullanılanları vardır.
Özellikle 5 yıldan uzun süre düzenli hap kullanan kadınlarda, kullanmayanlara nazaran rahim ve yumurtalık kanseri yarı yarıya az görülmektedir.
b. Üç ayda bir kullanılan iğneler:
Koruma oranı % 99.1- 99.7 dir
Bu iğneler yalnız progesteron hormonu içeren iğnelerdir. Üç ayda bir kas içine yapılan enjeksiyonlarla kullanılırlar.
•Yumurtlamayı durdurur.
•Rahim ağzı kanalının salgıladığı, tıkaç görevi gören sıvının koyulaşması ve kalınlaşmasını sağlayarak spermlerin rahim içine geçmesini engellerler.
•Rahim içi dokusunu (endometrium) inceltirler, böylece yumurta döllense bile yerleşecek yer bulamaz.
•Rahim kanallarının hareketlerini değiştirir, böylece yumurta rahim içine ulaşamaz yada zamanında ulaşamaz.
İlk uygulama mümkünse adetin ilk beş günü içinde yapılmalıdır. Böylelikle gebelikten kaçınılmış olur. Gebe olmadığından emin ise her dönemde başlanabilir.
Doğum sonrası emziriyorsa ilk 6 haftadan sonra, emzirmiyorsa ilk 3-4 haftadan sonra başlanılmalıdır.
c. Aylık iğneler.
Koruma oranı % 99.8 dir.
Östrogen ve progesteron içeren, her ay kas içine uygulanan iğnelerdir. Kullanıldığı sürece etkileri devam eder, bırakıldıklarında doğurganlık hemen geri döner.
•Yumurtlamayı durdurur.
•Rahim ağzı kanalının salgıladığı, tıkaç görevi gören sıvının koyulaşmasını ve kalınlaşmasını sağlayarak spermlerin rahim içine geçmesini engellerler.
•Rahim içi dokusunu ( endometrium ) değiştirerek döllenmiş yumurtanın yerleşmesini engellerler.
Hormonal korunma yöntemleri kimler için uygundur?
• Günlük kullanım gerektiren bir yöntemi istemeyen kadınlar,
• Emziren kadınlar (doğumdan sonra altı hafta geçmesini bekledikten sonra),
• Düşük sonrası kadınlar,
• Sağlık nedeniyle östrogen içeren yöntem kullanamayanlar,
• Orak hücreli anemisi olanlar (üç aylıklar için),
• Dış gebelik geçirmiş olanlar (aylık iğneler),
• Yaş ve doğum sayısı sınırı yoktur.
Hormonal Yöntemler Kimlerde Kullanılmamalıdır?
Doğum Kontrol Hapları ve Aylık iğneler;
• Gebe yada gebelik şüphesi olanlar,
• Meme veya cinsel organ kanseri geçirenler veya şüphesi olanlar,
• Damar hastalığı veya tıkanıklığı olanlar,
• Felç olanlar,
• Kalp hastalığı olanlar,
• Nedeni belirlenmemiş düzensiz veya anormal kanaması olanlar,
• Karaciğer hastalığı olanlar,
Doğum kontrol hapları ve aylık iğneleri en azından sorun ortadan kalkıncaya kadar kullanmamalıdır.
• Doğum sonrası emziren kadınlarda ilk altı ay,
• 35 yaşında olup, sigara içenler,
• Şiddetli baş ağrısı olanlar,
• Gebeliklerinde veya daha önce benzeri bir yöntem kullanırken sarılık geçirmişlerde, İlk tercih olmamalıdır.
Üç ayda bir kullanılan iğneler
• Gebe ya da gebelik şüphesi olanlar,
• Karaciğer hastalığı olanlar,
• Nedeni belirlenmemiş düzensiz veya anormal kanaması olanlar,
• Damar hastalığı veya tıkanıklığı olanlar,
• Meme kanseri veya kuşkusu olanlar,
bu yöntemi kullanmamalıdır.
• Şeker
• Yüksek tansiyon
• Şiddetli baş ağrısı
• Sara ( epilepsi)
• Verem (tüberküloz)
• Depresyon
• Muhtemel adet düzensizliklerine uyum gösteremeyecek kadınlarda
üç aylık iğne için ilk tercih olmamalıdır.
Ayda bir ve üç ayda bir kullanılan iğnelerin istenmeyen etkileri nelerdir?
Aylık iğneler için
• İştah artışı ve buna bağlı kilo artışı,
• Bazen düzensiz kanama ve lekelenme,
• Özellikle ilk üç ay bulantı, baş dönmesi, baş ağrısı, memelerde dolgunluk,
• Bazen ruhsal değişiklikler,
• Özellikle sigara içenlerde nadir de olsa dolaşım bozuklukları,
• Tansiyonun yükselmesi,
yan etkileri arasında sayılabilir.
Üç aylık iğneler için;
• Adet görememe
• Düzensiz kanama, lekelenme
• Baş ağrısı
• Karın, kasık ağrısı
• Memelerde hassasiyet
• Göğüs ağrısı
• Kıllarda zaman zaman artış
• Sarılık
• Bulantı, baş dönmesi
• Damar tıkanıklığı, dolaşım bozukluğu
• İştah da değişiklik
• İltihabi bazı hastalıklar
• Uygulama yerinde iltihap, ağrı görülebilir.
A-5. Vazektomi ( erkekte sperm kanallarının bağlanması):
Koruma oranı % 98.8- 99.8 dir
Erkeğin sperm kanallarının cerrahi olarak kapatılması ile sperm geçişi, yani spermlerin testislerden ( erkek yumurtalıkları ) dışarı çıkışı engellenir. Geri dönüşsüzdür. Ancak erkeklik gücünde ya da cinsel ilişkide herhangi bir azalmaya ya da değişime neden olmaz.
Vazektominin bazen ortaya çıkan ve istenmeyen etkileri ;
• Ameliyat yerinde;
• iltihap
• sertleşme
• şişme
• ağrı görülebilir.
A-6 . Tüp ligasyonu ( kadında rahim kanallarının bağlanması):
Koruma Oranı % 98.2 — 99.5 dir.
Yumurtanın geçtiği rahim kanallarının kapatılması işlemidir. Böylece sperm ve yumurtanın karşılaşması engellenir. Genellikle genel anestezi gerektiren cerrahi ve pratik olarak geri dönüşü olmayan bir yöntemdir. Herhangi bir şekilde adet bozukluklarına ya da hormonal değişime, cinsel istek azalmasına neden olmaz. Kesinlikle çocuk sahibi olmak istemeyen çiftlerde, kadına uygulanır.
İstenmeyen etkiler;
• Ameliyat yerinde ağrı, sertlik, şişlik, kanama, uyuşukluk
• Barsak yaralanmaları
• İdrar torbası yaralanmaları olabilir.
Ameliyata bağlı istenmeyen etkiler, tecrübeli ekiplerin uygulamayı yapması ve dikkatli davranmaları ile çok aza indirilebilir.
Vazektomi ve tüp ligasyonu kimler için uygundur?
• Artık daha fazla çocuk istemeyen çiftler,
• Yaş ya da sağlık sorunları nedeniyle gebeliğin riskli olduğu belirlenen kadınların eşleri veya kendileri,
• Gönüllü ve kararlı çiftler,
• Ancak başka çocuk sahibi olma isteği varsa hiç kullanmamalıdırlar.
• Ciddi kasık, karın içi veya tüm sistemi ilgilendiren iltihabi hastalıklar,
• Yöntem konusunda kuşku,
• Baskı altında karar verme,
• Depresyon,
• Evlilik sorunları,
• Çok genç olma,
• Evli olmama,
• Çocuğu olmama gibi durumlarda, ilk seçenek olmamalıdır.
Ayrıca;
• Şeker hastalığı
• Kalp hastalığı
• Pıhtılaşma bozukluğu
• Karın içinde veya testislerde geçirilmiş ameliyat
• Astım, bronşit
gibi durumlarda da tecrübesi yüksek ekiplerce uygulanmalıdır.
HERHANGİ BİR YAN ETKİ ORTAYA ÇIKTIĞINDA ACİL OLARAK NERELERE BAŞ VURULMALIDIR?
Sadece yan etki ortaya çıktığında değil, herhangi bir problem hissedildiğinde, özellikle en başta yöntem seçerken, danışmanın ve uygulamanın yapıldığı yere baş vurmak, en yararlı davranış olacaktır.
Ancak kanama, iltihap, ağrı gibi acil durumlarda en yakın sağlık kurumuna başvurulmalıdır. Bu sağlık kurumları; Sağlık ocakları, Ana çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezleri, Kadın hastalıkları ve Doğum Klinikleri, hastanelerdir.
Etkinliği Düşük Eski Yöntemler
• Takvim yöntemi
• Geri çekme
• Lavaj
Bu yöntemler koruyuculuk oranları düşük olduğundan önerilmemektedir
4- DEĞERLENDiRME SORULARI
1- Yakın akraba evliliğinin olumsuz etkilerini belirtiniz?
2-Aile planlamasının amacını açıklayınız?
3-Aile planlamasının toplum sağlığı açısından önemini açıklayınız?
4. Aile planlamasının ana sağlığını olumlu yönde nasıl etkilediğini tartışınız?
5. Aile planlamasının toplum sağlığını nasıl etkilediğini tartışınız?
6-Etkinliği yüksek sağlıklı modern aile planlaması tekniklerini belirtiniz?
7- Prezervatif kimler tarafından kullanılır açıklayınız?
8-Prezervatif kullanımında dikkat edilmesi gereken noktaları belirtiniz?
9- Vajinal Bariyerlerin kullanım şeklini açıklayınız?
10-Vajinal Bariyerlerin kullanımında dikkat edilmesi gereken noktaları belirtiniz?
11- Rahim İçi Araçlar nasıl kullanılır belirtiniz?
12-Rahim İçi Araçların kullanımında dikkat edilmesi gereken noktaları açıklayınız?
13-Rahim İçi araçlar ne zaman uygulanmalıdır belirtiniz?
14-Rahim İçiAraçları kimler kullanmamalıdır belirtiniz?
15- Hormonal yöntemler nelerdir belirtiniz?
16-Doğum Kontrol haplarının kullanım şeklini açıklayınız?
17-Üç aylık iğnelerin kullanımında dikkat edilmesi gereken noktaları belirtiniz?
18- Aylık iğnelerin kullanımında dikkat edilmesi gereken noktaları belirtiniz?
19-Hormonal yöntemler kimler için uygundur belirtiniz?
20- Hormonal yöntemler kimler için uygun değildir açıklayınız?
21- Hormonal yöntemlerin istenmeyen etkileri nelerdir belirtiniz?
22–Vazektominin kimlerde uygulanabileceğini açıklayınız?
23–Tüp Ligasyonun kimlerde uygulanabileceğini açıklayınız?
24-Etkinliği düşük yöntemleri tartışınız?
25-Tekniklerle ilgili ortaya çıkabilecek sorunlarda başvurulması gereken kurumları belirtiniz?
26-Etkinliği yüksek aile planlaması tekniklerini tartışınız?